Kredit götürərkən diqqət çəkən rəqəm adətən faiz dərəcəsidir, lakin real xərc çox vaxt elan edilən faizdən yüksək olur. Komissiyalar, sığorta, hesab açılışı və cərimələr kreditin əsl dəyərini artırır. Bu yazıda bu gizli xərclərin necə yarandığını, effektiv faizi necə qaldırdığını və müqavilə imzalamazdan əvvəl nə soruşmaq lazım olduğunu izah edirik.
Elan edilən faiz niyə tam mənzərə deyil?
Bankın reklamda göstərdiyi illik faiz yalnız əsas borca tətbiq olunan dərəcədir. Lakin krediti rəsmiləşdirərkən və ödəyərkən bir sıra əlavə haqlar yaranır. Bu haqlar cəmlənəndə real, yəni effektiv faiz elan edilən rəqəmdən xeyli yüksək ola bilər. Buna görə də iki krediti yalnız faizə görə müqayisə etmək yanlış nəticəyə apara bilər.
Ən çox rast gəlinən gizli xərclər
Gizli xərclər çox vaxt müqavilənin xırda şriftlə yazılmış hissəsində gizlənir. Ən çox rast gəlinənlər bunlardır:
- Rəsmiləşdirmə komissiyası: kredit verilərkən bir dəfəlik tutulan, çox vaxt məbləğin faizi şəklində olan haqq.
- Sığorta: həyat və ya kredit sığortası bəzən məcburi şərt kimi təqdim olunur və ümumi xərci artırır.
- Hesab açılışı və xidmət haqqı: kreditə bağlı hesabın açılması və aylıq saxlanması üçün ödəniş.
- Gecikmə cəriməsi: ödəniş gecikdikdə hər gün və ya hər hadisə üçün hesablanan cərimə.
- Vaxtından əvvəl bağlama haqqı: krediti müddətdən tez bağlamaq istəsəniz tutula bilər.
Bu xərclər effektiv faizi necə qaldırır?
Tutaq ki, iki bank eyni 10 000 manatlıq krediti illik 16% faizlə təklif edir. Birinci bank əlavə heç nə tutmur, ikinci bank isə 3% rəsmiləşdirmə komissiyası və məcburi sığorta tələb edir. Faiz eyni görünsə də, ikinci bankın effektiv faizi bu əlavələrə görə 19-20%-ə qədər qalxa bilər. Yəni eyni "16%" iki müqavilədə tamamilə fərqli real xərc deməkdir.
İmzalamazdan əvvəl nə soruşmalı?
Müqavilə imzalamaq tələsik qərar deyil. Aşağıdakı sualları əvvəlcədən aydınlaşdırın:
- Effektiv faiz neçə faizdir? Bütün komissiyalar daxil olmaqla yazılı rəqəm istəyin.
- Hansı birdəfəlik haqlar var? Rəsmiləşdirmə, hesab açılışı və oxşar ödənişlər.
- Sığorta məcburidirmi? Onsuz kredit verilirmi, alternativ varmı.
- Gecikmə cəriməsi necə hesablanır? Gündəlikmi, sabitmi, məbləği nə qədərdir.
- Vaxtından əvvəl bağlamaq pulludurmu? Krediti tez bağlasanız əlavə tutulurmu.
- Ümumi geri ödəniləcək məbləğ nə qədərdir? Müddət sonunda cəmi ödəyəcəyiniz pul.
Gizli xərclərdən necə qorunmaq olar?
Ən etibarlı müdafiə müqaviləni imzalamadan əvvəl tam oxumaqdır — xüsusən xırda şriftlə yazılmış hissələri. Bütün rəqəmlərin ağ üzərində yazılı verilməsini tələb edin; şifahi vədlərə güvənməyin. Bir neçə bankın təklifini effektiv faizə və ümumi ödənişə görə yan-yana qoyub müqayisə edin. Tələsdirilmə hissi yaranırsa, vaxt istəyin — etibarlı bank sizə düşünmək imkanı verir.
Yekun
Kreditin əsl qiyməti elan edilən faizdə deyil, bütün gizli xərclər daxil olmaqla effektiv faizdə gizlənir. Komissiyaları, sığortanı və cərimələri əvvəlcədən soruşmaq sizi gözlənilməz yükdən qoruyur. Təklifləri real xərcə görə müqayisə etmək və aylıq ödənişi hesablamaq üçün istehlak krediti səhifəmizdən istifadə edə bilərsiniz.
