"İnflyasiya" sözünü demək olar ki, hər gün eşidirik, "deflyasiya" isə daha az tanışdır. Hər ikisi qiymətlərin ümumi səviyyəsinin necə dəyişdiyini təsvir edir, amma əks istiqamətlərdə. Bu iki anlayışı bilmək yığımınızın, kreditlərinizin və gündəlik xərclərinizin niyə zamanla dəyişdiyini anlamağa kömək edir. Bu yazıda inflyasiya və deflyasiyanın nə olduğunu, fərqlərini və niyə mülayim inflyasiyanın norma sayıldığını sadə dildə izah edirik.
İnflyasiya nədir?
İnflyasiya qiymətlərin ümumi səviyyəsinin zamanla artması deməkdir. Bu o demək deyil ki, hər bir malın qiyməti eyni dərəcədə qalxır — söhbət ortalama, ümumi tendensiyadan gedir. İnflyasiyanın əsas nəticəsi pulun alıcılıq qabiliyyətinin azalmasıdır: bu gün müəyyən məbləğə aldığınız səbəti gələcəkdə eyni məbləğə tam ala bilməyə bilərsiniz. Yəni pulun nominal dəyəri qalsa da, real dəyəri tədricən aşağı düşür.
Deflyasiya nədir?
Deflyasiya inflyasiyanın əksidir — qiymətlərin ümumi səviyyəsinin azalmasıdır. İlk baxışdan qiymətlərin düşməsi yaxşı görünə bilər, axı eyni pula daha çox şey alırsınız. Lakin davamlı deflyasiyanın gizli problemləri var: insanlar qiymətlərin daha da düşəcəyini gözləyib xərcləməyi təxirə salır, tələb azalır, bu da iqtisadi fəaliyyəti ləngidə bilər. Buna görə davamlı və geniş deflyasiya çox vaxt sağlam əlamət sayılmır.
Yığıma təsiri
İnflyasiya yığımın real dəyərini aşındırır: əgər pulunuz heç bir gəlir gətirmədən saxlanılırsa, qiymət artımı onun alıcılıq qabiliyyətini zamanla azaldır. Bu səbəbdən yığımın inflyasiya ilə tarazlanması — məsələn, gəlir gətirən alətlərdə saxlanması — vacib məsələdir. Deflyasiya şəraitində isə nominal pul vahidinin alıcılıq gücü artar, amma əgər deflyasiya iqtisadi durğunluqla müşayiət olunursa, gəlirlər və iş imkanları da təsirlənə bilər.
Kreditlərə təsiri
İnflyasiya və deflyasiya borc alanlara fərqli şəkildə təsir edir:
- İnflyasiya şəraitində sabit faizli kreditin real yükü zamanla nisbətən yüngülləşə bilər, çünki gələcəkdə qaytarılan pulun real dəyəri aşağı olur.
- Deflyasiya şəraitində isə əksinə — borcun real yükü artmağa meyl edir, çünki qaytarılan pul daha "dəyərli" olur.
- Hər iki halda faiz mühiti dəyişkəndir, ona görə kredit şərtlərini diqqətlə oxumaq vacibdir.
Niyə mülayim inflyasiya normadır?
Sual yarana bilər: əgər inflyasiya pulun dəyərini azaldırsa, niyə onu tam sıfıra endirmirlər? Cavab balansdadır. Çox yüksək inflyasiya qiymətləri proqnozlaşdırılmaz edir və yığımı sürətlə aşındırır. Davamlı deflyasiya isə xərcləməni və investisiyanı ləngidə bilər. Kiçik, sabit və proqnozlaşdırıla bilən inflyasiya bu iki ucun arasında orta yoldur — iqtisadi fəaliyyəti dəstəkləyir, eyni zamanda qiymət sabitliyini həddən artıq pozmur.
İstehlakçı üçün nə deməkdir?
İstehlakçı üçün ən praktik nəticə budur: qiymət mühitini nəzərə alaraq qərar vermək. Yığımınızı yalnız nominal saxlamaq əvəzinə onun real dəyərini düşünmək, kredit götürərkən faiz növünə diqqət etmək və büdcənizi qiymət dəyişikliklərinə uyğunlaşdırmaq faydalıdır. Bir günün xəbərinə görə yox, ümumi tendensiyaya görə hərəkət etmək daha düzgün yanaşmadır.
Yekun
İnflyasiya qiymətlərin artması, deflyasiya isə düşməsidir; ikisinin arasında mülayim, sabit inflyasiya əksər iqtisadiyyatlarda norma sayılır. Bu anlayışları bilmək yığımınızın, kreditlərinizin və xərclərinizin niyə zamanla dəyişdiyini daha aydın görməyə kömək edir. Cari kredit təkliflərini müqayisə etmək üçün istehlak krediti səhifəmizə baxa bilərsiniz.
