Kredit tarixçəsi bankın sizə pul etibar edib-etməyəcəyini müəyyən edən ən vacib amildir. Bir çox hallarda müraciətin təsdiqi və ya rəddi, təklif olunan faiz dərəcəsi və hətta kredit limiti məhz bu sənədə əsasən qərara alınır. Bu yazıda kredit tarixçəsinin necə formalaşdığını, ona nəyin təsir etdiyini və onu addım-addım necə yaxşılaşdıra biləcəyinizi izah edirik.
Kredit tarixçəsi nədir?
Kredit tarixçəsi sizin keçmiş və cari borc öhdəlikləriniz barədə toplanmış məlumatların məcmusudur. Ora götürdüyünüz kreditlər, kredit kartları, ödənişlərin vaxtında aparılıb-aparılmaması, mövcud borc qalığı və vaxtı keçmiş ödənişlər daxildir. Azərbaycanda bu məlumatlar Mərkəzi Bankın Mərkəzi Kredit Reyestrində və Azərbaycan Kredit Bürosunda saxlanılır. Bank yeni müraciətinizi qiymətləndirərkən ilk növbədə həmin bazadakı qeydlərə baxır.
Kredit tarixçəsinə nə təsir edir?
Bütün ödəniş davranışınız eyni çəkidə deyil. Aşağıdakı qrafik kredit qiymətləndirməsində amillərin təxmini rolunu göstərir:
Göründüyü kimi, ən böyük təsiri ödənişlərin vaxtında aparılması göstərir. Cəmi bir neçə günlük gecikmə də qeydə alınır və uzun müddət sizin əleyhinizə işləyə bilər. İkinci ən vacib amil borc yüküdür — yəni gəlirinizə nisbətən nə qədər borcunuzun olması.
Borc yükü əmsalı niyə vacibdir?
Bank aylıq gəlirinizin nə qədərinin mövcud kreditlərə getdiyini hesablayır. Bu göstərici borc yükü əmsalı adlanır. Məsələn, aylıq gəliriniz 1500 manatdırsa və mövcud kreditlərə ayda 600 manat ödəyirsinizsə, borc yükünüz 40% təşkil edir. Bu nisbət nə qədər yüksək olarsa, yeni kredit almaq bir o qədər çətinləşir, çünki bank əlavə öhdəliyin sizi çətin vəziyyətə salacağından ehtiyat edir.
Kredit tarixçənizi necə yoxlaya bilərsiniz?
Öz kredit tarixçənizi yoxlamaq qanuni haqqınızdır. Bunu Azərbaycan Kredit Bürosu vasitəsilə və ya xidmət göstərən bankın filialı üzərindən edə bilərsiniz. Hesabatda aktiv kreditləriniz, ödəniş cədvəliniz və varsa gecikmələr əks olunur. Yeni krediti planlaşdırmazdan əvvəl bu hesabatı yoxlamaq faydalıdır, çünki bəzən səhv qeydlər də olur və onları vaxtında düzəltdirmək lazımdır.
Kredit tarixçəsini yaxşılaşdırmağın yolları
- Ödənişləri vaxtında aparın. Avtomatik ödəniş təyin etmək gecikmələrin qarşısını alır. Ödəniş gününü maaş gününə yaxın seçmək də faydalıdır.
- Mövcud borcları azaldın. Yeni kredit götürməzdən əvvəl kiçik borcları bağlamaq borc yükünü aşağı salır və müraciətinizi gücləndirir.
- Eyni anda çoxlu müraciət etməyin. Qısa müddətdə bir neçə banka müraciət etmək sistemdə qeydə alınır və risk əlaməti kimi qiymətləndirilə bilər.
- Köhnə kart hesablarını saxlamağa çalışın. Uzun və müsbət tarixçə etibarlılıq göstəricisidir; problemsiz işləyən köhnə hesabı bağlamağa tələsməyin.
- Gecikmə baş veribsə, onu mümkün qədər tez bağlayın. Vaxtı keçmiş borcun tezliklə örtülməsi onun mənfi təsirini zamanla azaldır.
Nə qədər vaxt lazımdır?
Kredit tarixçəsini bir gecədə düzəltmək mümkün deyil. Müsbət dəyişiklik adətən bir neçə ay ardıcıl və intizamlı ödəniş tələb edir. Ən vacib qayda sadədir: hər ay öhdəliyinizi vaxtında və tam həcmdə yerinə yetirmək. Zamanla bu davranış sizə daha aşağı faizlə və daha yüksək məbləğdə kredit almaq imkanı qazandırır.
Yekun
Kredit tarixçəsi bir gündə yox, illər ərzində formalaşan etibar göstəricisidir. Onu qorumaq yeni kredit almaqdan qat-qat asandır. Ödənişləri izləyin, borc yükünüzü ölçülü saxlayın və müraciət etməzdən əvvəl mövcud təklifləri müqayisə edin. Müxtəlif bankların kredit şərtlərini bir yerdə görmək üçün istehlak krediti müqayisəsi səhifəmizdən, aylıq ödənişi əvvəlcədən hesablamaq üçünsə kredit kalkulyatorundan istifadə edə bilərsiniz.
