İki bank eyni faiz dərəcəsini elan edə bilər, amma kreditin real dəyəri tamamilə fərqli çıxar. Səbəb sadədir: reklamda göstərilən nominal faiz kreditin yalnız bir hissəsidir. Bu yazıda nominal faiz, illik effektiv faiz dərəcəsi və komissiyaların nə demək olduğunu və təklifləri necə düzgün müqayisə etməyi izah edirik.
Nominal faiz nədir?
Nominal faiz kreditə tətbiq olunan əsas faiz dərəcəsidir. Bu, reklamlarda ən böyük rəqəmlərlə yazılan göstəricidir, çünki diqqəti ən çox o cəlb edir. Lakin nominal faiz komissiyaları, sığortanı və digər əlavə xərcləri nəzərə almır. Yəni o, kreditin tam qiymətini göstərmir.
İllik effektiv faiz dərəcəsi nəyi göstərir?
İllik effektiv faiz dərəcəsi kreditin bütün məcburi xərclərini — nominal faizi, birdəfəlik və aylıq komissiyaları, tələb olunan sığortanı — vahid rəqəmdə birləşdirir. Məhz buna görə kreditin real dəyərini müqayisə etməyin ən dürüst yolu effektiv faizə baxmaqdır. İki təklifi tutuşdurarkən nominal faizə deyil, effektiv faizə əsaslanın.
Kreditin dəyərini artıran gizli xərclər
| Xərc növü | Necə tətbiq olunur |
|---|---|
| Birdəfəlik komissiya | Kreditin rəsmiləşdirilməsi zamanı bir dəfə tutulur |
| Aylıq xidmət haqqı | Hər ay əsas ödənişə əlavə olunur və ümumi xərci böyüdür |
| Sığorta | Bəzi kreditlərdə məcburidir və effektiv faizi qaldırır |
| Vaxtından əvvəl bağlama haqqı | Krediti tez bağlamaq istəyəndə tətbiq oluna bilər |
| Gecikmə cəriməsi | Vaxtında ödənilməyən məbləğə görə hesablanır |
Aylıq ödəniş necə hesablanır?
Əksər istehlak kreditləri annuitet üsulu ilə ödənilir — yəni aylıq ödəniş bütün müddət boyu sabit qalır. Lakin bu ödənişin daxili tərkibi dəyişir: əvvəlcə daha çox faiz, sonra daha çox əsas borc ödənilir. Buna görə də kreditin ilk illərində əsas borc gözlədiyinizdən yavaş azalır. Bunu əvvəlcədən görmək üçün ödəniş cədvəlini istəmək faydalıdır.
Müddət ödənişə necə təsir edir?
Uzun müddət aylıq ödənişi azaldır, çünki məbləğ daha çox aya bölünür. Lakin diqqətli olun: müddət uzandıqca ödədiyiniz ümumi faiz də artır. Yəni hər ay daha az ödəyirsiniz, amma kreditin ümumi dəyəri böyüyür. Qısa müddət isə aylıq yükü artırır, lakin ümumi faizi azaldır. Doğru seçim büdcənizlə ümumi xərc arasında tarazlıqdan asılıdır.
Təklifləri düzgün müqayisə etməyin qaydaları
- Effektiv faizə baxın, nominal faizə deyil.
- Ümumi geri ödəniləcək məbləği soruşun — kreditin sonunda nə qədər ödəyəcəyiniz ən aydın göstəricidir.
- Bütün komissiyaları yazılı şəkildə tələb edin və onları təklifə daxil edin.
- Eyni məbləğ və eyni müddət üçün müqayisə aparın; fərqli şərtlərdə müqayisə yanıldıcı olur.
- Vaxtından əvvəl bağlama şərtini yoxlayın — gələcəkdə krediti tez bağlamaq istəyə bilərsiniz.
Sadə bir nümunə
Tutaq ki, hər iki bank 5000 manat krediti 18% nominal faizlə təklif edir. A Bankında əlavə komissiya yoxdur və effektiv faiz 20% çıxır. B Bankında isə aylıq xidmət haqqı və sığorta var; nominal faiz eyni olsa da, effektiv faiz 27%-ə qalxır. Nəticədə eyni reklam rəqəminə baxmayaraq, B Bankında ümumi geri ödəniş xeyli yüksək olur. Bu fərqi yalnız effektiv faizə baxaraq görmək mümkündür.
Yekun
Kreditin əsl qiyməti reklamdakı rəqəmlə yox, bütün xərclər birləşdirildikdə ortaya çıxan effektiv faizlə ölçülür. Müraciət etməzdən əvvəl effektiv faizi, ümumi geri ödənişi və komissiyaları tutuşdurun. Müxtəlif bankların təkliflərini bir yerdə müqayisə etmək və aylıq ödənişi əvvəlcədən hesablamaq üçün istehlak krediti səhifəmizdən istifadə edin.
