İki bankın kredit təklifinə baxdıqda biri "12% faiz", digəri "10% faiz" göstərə bilər, amma sonda daha ucuz olan ikinci təklif olmaya bilər. Səbəb komissiyalar və əlavə haqlardır — onlar elan olunan nominal faizdə görünmür, lakin cibinizə real təsir edir. Bu yazıda faizlə komissiyanın fərqini, niyə effektiv faizin hər ikisini birləşdirdiyini və iki təklifi necə düzgün müqayisə edəcəyinizi izah edirik.
Nominal faiz nədir?
Nominal faiz — kreditin reklamında və müqavilədə ən böyük rəqəmlə yazılan göstəricidir. O, yalnız borc məbləğinin üzərinə hesablanan faizi əks etdirir və əlavə haqları daxil etmir. Bank "illik 15%" dediyində bu, sadəcə borc qalığına tətbiq olunan faiz dərəcəsidir. Problem ondadır ki, kreditin real dəyəri yalnız bu rəqəmdən ibarət deyil.
Komissiya və əlavə haqlar nələrdir?
Komissiya — bankın xidmət, rəsmiləşdirmə və ya hesab əməliyyatları üçün ayrıca tutduğu haqdır. Bunlar bəzən birdəfəlik, bəzən isə hər ay təkrarlanan ödənişlər olur. Ən çox rast gəlinənlər bunlardır:
- Rəsmiləşdirmə komissiyası: kreditin verilməsi anında məbləğin müəyyən faizi (məsələn, 1–3%) tutulur.
- Hesabın aparılması haqqı: kredit hesabına görə aylıq sabit məbləğ.
- Sığorta: bəzi kreditlərdə tələb olunur və ümumi xərcə əlavə olunur.
- Nağdlaşdırma və ya köçürmə haqqı: vəsaitin əlinizə çatması ilə bağlı əməliyyat haqları.
Effektiv faiz fərqi necə tutur?
Effektiv faiz dərəcəsi (bəzən "real faiz" də deyilir) həm nominal faizi, həm də bütün məcburi komissiyaları vahid illik göstəricidə birləşdirir. Yəni rəsmiləşdirmə haqqı, hesab haqqı və sığorta varsa, bunların hamısı effektiv faizin içinə daxil olur. Buna görə effektiv faiz demək olar ki, həmişə nominal faizdən yüksək olur — və məhz bu rəqəm iki krediti müqayisə etmək üçün düzgün ölçüdür.
İki təklifi addım-addım müqayisə etmək
- Effektiv faizi soruşun. Hər iki bankdan eyni məbləğ və müddət üçün effektiv faiz dərəcəsini alın.
- Ümumi ödənişi tutuşdurun. Kreditin sonuna qədər ödəyəcəyiniz cəmi məbləği (əsas borc + faiz + komissiya) müqayisə edin.
- Birdəfəlik və təkrar haqları ayırın. Bir təklifdə birdəfəlik rəsmiləşdirmə, digərində aylıq hesab haqqı ola bilər — uzun müddətdə təkrar haqlar daha çox tuta bilər.
- Sığortanın məcburiliyini yoxlayın. Məcburidirsə, onu da xərcə əlavə edin.
Praktik nümunə
Aşağıdakı cədvəl niyə yalnız nominal faizə baxmağın aldadıcı olduğunu göstərir. Hər iki kredit 10 000 manat, 24 ay üçündür:
| Göstərici | A bankı | B bankı |
|---|---|---|
| Nominal faiz | 14% | 17% |
| Rəsmiləşdirmə komissiyası | 3% (300 AZN) | 0% |
| Aylıq hesab haqqı | var | yoxdur |
| Effektiv faiz | ~20% | ~18% |
| Sonda kim daha ucuzdur | — | B bankı |
Göründüyü kimi, daha aşağı nominal faiz (14%) komissiyalar səbəbindən real olaraq daha bahalı çıxdı. Qərarı yalnız effektiv faiz düzgün verdi.
Hansı haqlardan danışıq aparmaq olar?
Bütün komissiyalar daş kimi sabit deyil. Rəsmiləşdirmə komissiyası və bəzi xidmət haqları, xüsusən yaxşı kredit tarixçəniz varsa, danışıq mövzusu ola bilər. Bank müştərini saxlamaq üçün bu haqları azalda və ya tamamilə ləğv edə bilər. Sığorta isə çox vaxt məcburi olur, lakin onu hansı şirkətdən almağınız bəzən sizin seçiminizdədir — bu da qənaət imkanı yaradır. Soruşmaqdan çəkinməyin; ən pis halda cavab "xeyr" olacaq.
Yekun
Faiz və komissiya kreditin dəyərinin iki ayrı hissəsidir, lakin onları yalnız effektiv faiz birlikdə göstərir. Reklamdakı böyük rəqəmə deyil, effektiv faizə və ümumi geri ödənişə baxın — yalnız bu, iki təklifi ədalətli müqayisə etməyə imkan verir. Cari təklifləri effektiv faizə görə tutuşdurmaq və aylıq ödənişi hesablamaq üçün istehlak krediti səhifəmizdən istifadə edə bilərsiniz.
